|
مطالعه رفتار اطلاع یابی محققان مرکز تحقیقات نیرو (برگرفته از: پایان نامه کارشناسی ارشد) |
|
|
|
نويسنده (گان) : ادهمي |
چکيده :هدف اين پژوهش بررسي روشهاي دستيابي محققان پژوهشگاه نيرو به اطلاعات موجود در اینترنت، نوع اطلاعات مورد استفاده و ميزان آشنايي آنها در استفاده از اين شبكه جهاني است.
سؤالات اساسي پژوهش عبارتند از:
1- پژوهشگران براي دستيابي به اطلاعات مورد نياز طرحهای تحقیقاتی از چه روشها و مجراهايي در اينترنت استفاده ميکنند؟
2- پژوهشگران از كدام نوع اطلاعات در اينترنت بيشتر استفاده ميكنند؟
3- ميزان آشنايي پژوهشگران با نحوه جستجو در اينترنت چقدر است؟
4- چه اندازه كارشناسان كتابخانه و متخصصان اطلاعرساني برای استفاده از اينترنت به پژوهشگران كمك مي کنند؟
|
|
| کليد واژه ها :رفتار اطلاع یابی؛ محققان؛ مرکز تحقیقات نیرو |
متن مقاله :مقدمه
اينترنت یا شبكه شبكهها بزرگترين شبكه رایانه ای جهان است. در حال حاضر، شبكه اینترنت مهمترين و غني ترين منبع اطلاعاتي دانشمندان و ديگر علاقمندان ميباشد. نقش اين شبكه در حوزههاي علوم و تكنولوژي، كه دسترسي سريع به اطلاعات روزآمد اهميت خاصي دارد، بسيار چشمگير و غير قابل انكار است. وجود هزاران مگابايت اطلاعات، اعم از تصاوير، متون، كتابها و مجلات الكترونيك، ديسكهاي نوري، فهرست رایانه ای كتابخانهها، آرشيوها و پايگاه دادهها، اين شبكه را به صورت يك كتابخانه بزرگ الكترونيكي يا مجازي1 در آورده است. (رضايي شريف آبادي، 1373).
اينترنت با استفاده از امكانات متعدد و بدون محدوديت زماني و مكاني، جايگاه الكترونيكي براي پژوهش توسعه، انجام بحثهاي فعال، تبادل افكار و انديشههاي نوين و برقراري ارتباط با ديگران را بوجود ميآورد. استفاده از اينترنت در پژوهش سبب ميشود بسياري از اطلاعات را در آن واحد يا در چند ساعت و بدون انتظار طولاني بدست آورد. با توجه به اينكه اين شبكه از اتصال ميليونها شبكه ديگر تشكيل شده است، دسترسي به اين امكانات و بانكهاي اطلاعاتي آسانتر و سريعتر ميباشد (پرنده، 1380).
همچنين ابزارها و برنامههاي گوناگون در اينترنت (از قبيل پست الكترونيكي2 ، تلنت3، يوزنت4، اف. تي. پي5، وب6 و غيره) امكانات فراواني را در زمينههاي گوناگون در اختيار كاربران قرار ميدهد. در ميان ابزارهاي اينترنت، وب بيشترين رشد را به خود اختصاص داده است. وب يك سيستم ارتباطي يكپارچه چندرسانهاي7 است كه به لحاظ انتقال سريع متن، صدا، تصوير، ويدئو و ساير عناصر چندرسانهاي بين رایانه های موجود در اينترنت، تسهيلات بيشماري را براي جستجوگران فراهم مينمايد (اميد، 1380).
1) virtual 2) mail 3) Telnet 4) Usenet
5) FTP 6) Web (world wide web) 7) Multimedia
اينترنت به عنوان رسانه اصلي در دنياي اطلاعات تبديل شده است. اما بايد اين حقيقت را در نظر داشت كه شلوغيهاي متداول در اينترنت و عدم نظم خاص و نظارت محتوايي بر مطالب اينترنت موجب شده كه جستجوگر اطلاعات به دشواری اطلاعات مورد نیاز خود را به دست آورد. به طوري كه پيدا كردن اطلاعات دقيق، خاص و مناسب در اینترنت، شبيه جستوجوي سوزن در انبار كاه است. روشها و شيوههاي كشف منابع در اينترنت از موارد مهمي است كه در سالهاي اخير به آن توجه شده است و جا دارد در این زمینه ها و رفتارهاي اطلاعيابي در اینترنت تحقيقات بیشتری نیز صورت گيرد.
1-1- تعريف مساله
برخي از محققان و نويسندگان مانند مك كلور 1 معتقدند که يكي از زمينه هاي تحقیقاتی ارزشمند، مطالعه و بررسي تأثير اينترنت بر ارتباطات و رفتار اطلاعيابي است. اما ناگفته نماند كه تحقيقات كمي در اين مورد صورت گرفته است (مك كلور، 1991).
امروزه هزاران سازمان و مركز و تعداد بی شماری از افراد با شبكه جهاني اينترنت در ارتباط هستند. بسياري از افراد نتايج تحقيقات خود را در اين شبكه قرار ميدهند تا اولاً مورد استفاده ديگران قرار گيرد و ثانياً زمينهاي براي تبادل افكار و انديشهها و ارتباط با ديگران فراهم شود. اما پژوهشگران براي بدست آوردن اين اطلاعات از چه راهها و شيوههایی استفاده ميكنند و چگونه اطلاعات مورد نياز خود را با سرعت مناسب به دست ميآورند.
استفاده از اينترنت در ايران گسترش زیادی یافته است. به طوری که بیشتر سازمانها، مراكز پژوهشي و علمي، امكانات استفاده از اينترنت را در اختيار محققان و پژوهشگران خود قرار داده اند. پژوهشگاه نيرو يكي از مراكز پژوهشي و تحقيقاتي ايران است که برای پشتيباني علمي از محققان و پژوهشگران خود از اين امر مستثني نیست و امكانات استفاده از اينترنت را براي پژوهشگران خود فراهم نموده است. بنابراين با توجه به تاثير اينترنت بر رفع نيازهاي اطلاعاتي پژوهشگران و افزايش روزافزون استفاده از اين شبكه، در بررسي حاضر راهها و شيوههاي دستيابي به اطلاعات يا رفتار اطلاع يابي پژوهشگران مورد بررسي قرار می گيرد. مواردي چون، موتورهاي جستجوي مورد استفاده پژوهشگران برای دستيابي به اطلاعات، نوع اطلاعات دریافتی پژوهشگران از اينترنت و غیره.
به طور كلي، در اين پژوهش سعي بر آن است كه رفتار اطلاعيابي محققان پژوهشگاه نيرو در استفاده از اينترنت بررسی شود.
1- Mc clure
1-2- هدف پژوهش
هدف اين پژوهش بررسي روشهاي دستيابي محققان پژوهشگاه نيرو به اطلاعات موجود در اینترنت، نوع اطلاعات مورد استفاده و ميزان آشنايي آنها در استفاده از اين شبكه جهاني است.
1ـ4ـ فايده پژوهش
اطلاعات علمي و فني نقش مهمي در پيشبرد اهداف و توسعه اقتصادي و اجتماعي دارد. در عصري كه دانشمندان با سرعتي چشمگیر به توليد اطلاعات علمي ميپردازند، هيچ محققي نميتواند همه اطلاعات موجود را بررسي و تجزيه و تحليل نماید. به ناچار، محققــان بايــد به گزينش منابـع و راههاي مناسـب براي كســب اطلاعات علـمي روي آورنــد(دياني، 1375). به همین دلیل، در این پژوهش مسيرها و گذرگاههاي مناسب برای بازيابي اطلاعات تخصصي پژوهشگران از اينترنت، كمبودها و مشكلات موجود در استفاده از اينترنت بررسي ميشوند تا استفاده بهينه تری از اینترنت به عمل آید. از نتايج اين پژوهش می توان در سازمانها و مؤسسات تحقيقاتي دیگر به ويژه وابسته به وزارت نيرو نیز استفاده کرد.
1ـ5ـ سؤالات پژوهش
1- پژوهشگران براي دستيابي به اطلاعات مورد نياز طرحهای تحقیقاتی از چه روشها و مجراهايي در اينترنت استفاده ميکنند؟
2- پژوهشگران از كدام نوع اطلاعات در اينترنت بيشتر استفاده ميكنند؟
3- ميزان آشنايي پژوهشگران با نحوه جستجو در اينترنت چقدر است؟
4- چه اندازه كارشناسان كتابخانه و متخصصان اطلاعرساني برای استفاده از اينترنت به پژوهشگران كمك مي کنند؟
1ـ6ـ تعاريف عملياتي
- رفتار اطلاعيابي در اين پژوهش عبارت است از فرآيند جستجوي اطلاعات، اهداف جستجوي اطلاعات، روشها و مجراهاي دستيابي به اطلاعات.
- محققان یا پژوهشگران در اين تحقيق شامل تمام افرادي است كه با مدرك كارشناسي يا بالاتر در رشتههاي فني و مهندسي در پژوهشگاه نيرو به فعاليت تحقیقاتی مشغولند.
1ـ7ـ متغيرهاي اساسي پژوهش
در اين پژوهش، امكانات اينترنت متغير مستقل محسوب می شوند و رفتار اطلاعيابي محققان پژوهشگاه نيرو در استفاده از اینترنت، متغير وابسته تلقي شده اند.
1ـ8ـ محدوديتهاي پژوهش
عدم همكاري عدهاي از پژوهشگران در پاسخگويي به سؤالات و ارسال پرسشنامه و نیز عدم پاسخگویی تعدادی از آنها به بعضی از پرسشها از جمله محدوديتهاي پژوهش حاضر بوده است.
2-1- پژوهشهاي انجام شده در ايران
در مورد رفتار اطلاعيابي پژوهشهايي از طرق گوناگون در ايران انجام شده است. اما درباره رفتار اطلاعيابي در اينترنت تحقيقات كمي صورت گرفته است.
نورمحمدي(1376) پژوهشي را با عنوان مطالعه رفتار اطلاعيابي متخصصان مراكز تحقيقات مهندسي جهاد سازندگي در كسب اطلاعات علمي و فني انجام داده است. در این پژوهش از روش پيمايشي استفاده شد و اطلاعات مورد نياز از طريق پرسشنامه جمعآوري گرديد. براي تجزيه و تحليل دادهها از آزمون استقلال مجذور كاي (X2) و جداول توافقي استفاده گرديد. نتايج بررسي نشان ميدهد كه بين مدرك تحصيلي، سابقه كار و زمينه فعاليت و رفتارهاي اطلاعيابي متخصصان رابطه معنيداري وجود دارد. بالاترين درصد انگيزه جستجوي اطلاعات جهت امور پژوهشي ميباشد. همچنين بالاترين درصد روش جستجوي اطلاعات پژوهشگران، استفاده از برگهدان، همكاران و متخصصان ميباشد. 4/31 درصد متخصصان اطلاعات مورد نيازشان را از طريق جستجوي پيوسته به دست می آورند. بيشترين استفاده كنندگان از خطوط پيوسته داراي مدرك تحصيلي دكترا ميباشند. از نظر متخصصان، ارزش كتابخانه و مراكز اطلاعرساني در فراهم آوردن منابع علمي مورد نيازشان بالاترين اولويت را دارد.
حيدري (1377) تحقيقي با هدف كشف رفتار اطلاعيابي پژوهشگران شاغل در نيروي دريايي سپاه انجام داده است. در اين تحقيق انگيزه، اهداف، منابع و روشهاي دستيابي، الگوها و عادات مطالعه، موانع و مشكلات احتمالي در دستيابي به اطلاعات و نيز ميزان استفاده پژوهشگران از كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني مختلف مدنظر قرار گرفت.
در اين تحقيق از روش پيمايشي استفاده شد و نتايج نشان داد كه مجموعه كتابخانه بيش از ساير انواع كتابخانهها مورد استفاده قرار گرفته و بهرهگيري از فنآوريهاي نوين اطلاعرساني كم است.
ديلمقاني (1377) هم رفتار اطلاعيابي پژوهشگران مؤسسه علوم و تكنولوژي دفاعي و نحوه كسب و انتقال اطلاعات بين پژوهشگران چهار گروه تخصصي (فيزيك، شيمي، مكانيك، برق و الكترونيك) را بررسي مينمايد. روش تحقیق پيمايشي توصيفي است. نتايج تحقيق او نشان ميدهد كه بين عوامل و متغيرهاي گوناگون مانند جنسيت، رشته تحصيلي، محل خدمت، مدرك، سطح تحصيلات، سال اخذ مدرك و محل آن، سابقه كار، نوع فعاليت در مؤسسه با رفتار اطلاعيابي رابطه معنيداري وجود دارد.
اخوتي (1377) پژوهشي با عنوان بررسي وضعيت استفاده از شبكه اينترنت توسط اعضاء هيات علمي دانشگاههاي علوم پزشكي ايران، تهران و شهيد بهشتي انجام داده است و به اين نتايج رسيد كه استادان بيش از ساير گروههاي علمي از اينترنت استفاده مينمايند و از بين خدمات متنوع اينترنت پست الكترونيكي و سپس وب بيش از ساير خدمات در دسترس قرار دارند. استفادهكنندگان از شبكه اينترنت بيشتر براي كارهاي پژوهشي و سپس برقراي ارتباط با همكاران خود در خارج از كشور استفاده مينمايند. مهمترين عامل مؤثر بر عدم استفاده، عد م دسترسي و اشكال در خطوط مخابرات و ارتباط بيان شده است.
يافتههاي پژوهش ستوده (1377) در تحقيق ارزيابي استفاده از اطلاعات الكترونيكي با تاكيد بر ديسكهاي نوري و شبكه اينترنت در ميان اعضاي هيات علمي دانشگاه شيراز نشان داد كه ميزان استفاده از منابع الكترونيكي پايين است و عوامل جنسيت، درجه علمي، مرتبه دانشگاهي، ميزان آشنايي با كامپيوتر در ميزان استفاده مؤثرند.
سلاجقه (1377) نيز در پژوهش خود با عنوان بررسي نگرش كاربران مركز اينترنت دانشگاه علومپزشكي شيراز در مورد شبكه اينترنت و دستيابي به اطلاعات از اين طريق، نشان داد كه كاربران به دلايل مختلفي چون آشنايي با نظام جهاني اطلاعات، انجام تحقيقات شخصي، آشنايي با مجلات الكترونيكي و پي بردن به نتايج تحقيقات علمي و تجربيات ديگران از شبكه اينترنت استفاده مي نمايند.
حياتي و تصويري قمصري (1378) پژوهشي را در زمینه تاثير اينترنت بر رفتار اطلاعيابي و فعاليتهاي پژوهشي اعضاي هيات علمي سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران انجام دادند. در اين پژوهش از روش پيمايشي استفاده شده است. جامعه مورد مطالعه اعضاي هيات علمي سازمان پژوهشهاي علمي و صنعتي ايران در مراكز تهران، شيراز و مشهد ميباشد. يافتههاي پژوهش نشان ميدهد كه ميزان استفاده از اينترنت در جامعه تحت بررسي پايين است. در ميان خدمات و منابع اينترنت پست الكترونيكي بيشترين كاربر را به خود اختصاص داده است. ميان رفتار اطلاعيابي و فعاليتهاي پژوهشي در دو گروه كاربر و غير كاربر تفاوت معنيداري وجود ندارد.
نوروزي چالكي (1379) نيز تحقيقي را با عنوان رفتار اطلاعيابي پژوهشگران مراجعهكننده به وب از طريق تماس با شبكه جهاني اينترنت مستقر در دانشگاه تربيت مدرس انجام داد. در اين پژوهش سعي بر اين بود كه اهداف و انواع اطلاعات مورد استفاده، روشها و كانالهاي دستيابي به اطلاعات، شيوه آشنايي و موانع و مشكلات پژوهشگران دانشگاه تربيت مدرس بررسي گردد. اين تحقيق به روش پيمايشي انجام گرفت و محقق به اين نتايج رسيد كه بيشتر پژوهشگران از موتورهاي كاوش ياهو (Yahoo) و آلتاويستا (altavista) استفاده مينمايند.
به علاوه اكثراً ترجيح ميدهند از طريق پست الكترونيكي به اصل مدارك جستجو شده در وب دست يابند. بيشتر پژوهشگران آشنايي كافي در استفاده از امكانات وب را ندارند. مهمترين هدف پژوهشگران از جستجوي اطلاعات در وب جهت كارهاي پژوهشي و دستيابي به اطلاعاتي بوده است كه در منابع چاپي و محلي يافت نمی شد.
2-2- پژوهشهاي انجام شده در خارج از ايران
فايبي زوف1 و الي 2 (1992) مطالعاتي را از سال 1969 درباره رفتار اطلاعيابي انجام دادهاند. آنها نشان دادند كه نياز محققان به اطلاعات امر بديهي و مسلم است. ولي نوع نياز در هر پروژه، بسته به فرد محقق متفاوت است. آنها نتايج تحقيقات خود را به چهار گروه تقسيسم كردند:
رفتار استفاده كننده، ماهيت تعداد و منابع اطلاعاتي مورد جستجو، كيفيت اطلاعات، روزآمد بودن اطلاعات. آنها اين مقولهها را جهت طراحي سيستمهاي اطلاعاتي لازم دانستند.
براي مقايسه الگوهاي رفتار اطلاعيابي محققين علوم اجتماعي و فيزيك مطالعهاي در سال 1993 توسط اليس3، كوكس4 و هال5 انجام گرفت. شباهتها و اختلافات دو گروه تعيين گرديد و همچنين منابعي كه در جستجوي اطلاعات توسط اين گروهها استفاده ميشد شناسايي شد. بررسيها نشان داد كه الگوهاي اطلاعيابي فيزيكدانها و دانشمندان علوم اجتماعي بصورت بنيادي شبيه به هم ميباشند و اختلاف زيادي ميان فعاليتهاي اطلاعيابي اين گروهها مشاهده نشد.
شيلر 6(1994) در تحقيقي كه در زمینه آموزش و يادگيري اينترنت در كتابخانههاي دانشگاهي و مراكز كامپيوتري انجام داد به اين نتيجه رسيد كه اينترنت شيوههاي سنتي جستجو و تبادل اطلاعات را در ميان دانشمندان و پژوهشگران متحول ساخته است.
يافتههاي پژوهش كواكس 7 و همكارانش (1995) در مورد همايشهاي الكترونيكي نشان داد كه گروههاي بحث و همايشهاي الكترونيكي در برطرف كردن نيازهاي اطلاعاتي دانشمندان نقش مهمي ايفا ميكنند.
وايهي 8 و جاكبسون 9 (1996) پژوهشي را با عنوان "كاربرد اينترنت چيست؟"، برای مطالعه رفتار اطلاعيابي استفاده كنندگان انجام دادند.
1. Faibisoff 3. Ellis 5. Hall 7. Kovacs
2. Ely 4. Cox 6. Schiller 8. Weihe
9. Jacobson
يافتههاي تحقيق نشان داد كه اينترنت يكي از منابع مهم براي تحقيقات و تكاليف درسي بوده است. استفاده كنندگان، اطلاعات كتابشناختي مورد نياز را از طريق اينترنت دريافت ميكردند و اينترنت منبع مهمي جهت دستيابي به اطلاعات به شمار ميآيد.
رضايي (1997) نيز در پاياننامه دكتري خود در مورد تاثير اينترنت به فعاليتهاي پژوهشي و رفتار اطلاعيابي روانشناسان استراليايي، نتيجه گرفت كه روانشناسان دانشگاه بطور گستردهاي از شبكه اينترنت استفاده مي كنند و اينترنت در افزايش دسترسپذيري به منابع، ارتباط سريع تر و آسانتر با همكاران و تسهيل در جستجوي اطلاعات پركيفيت و كميت پژوهش آنها تاثير گذار بوده است. پست الكترونيكي و گروههاي بحث الكترونيكي در روزآمد نگاه داشتن اطلاعات روانشناسان تاثير قابل توجهي داشته است. اينترنت همچنين بر روند اشاعه و انتشار اطلاعات تاثير گذار بوده است.
براوس1 (1998) پژوهشي با عنوان رضايت استفادهكنندگان در اطلاعيابي از طريق اينترنت انجام داد. اين تحقيق بر جامعه علمي استراليا صورت پذيرفت. دادهها براي رضايت استفادهكنندگان بر اساس خصوصيات كاربر مانند آموزش اينترنت، بسامد استفاده از اينترنت و موفقيت جستجو ميباشد. بطور معمول افراد توقع موفقيت در جستجو از طریق اينترنت را دارند. اين تحقيق نشان داد افرادي که آموزش رسمي استفاده از اينترنت را دیده اند، موفقيت آنها در جستجوي اطلاعات بيشتر است.
كاگديل2 در سال 1998 تحقيقي بر نيازهاي اطلاعاتي و رفتار اطلاعيابي پرستاران شاغل انجام داد. نتايج بدست آمده نشان داد كه پرستاران جهت نيازهاي اطلاعاتي و اطلاعيابي بيشتر با همكاران خود مشاوره ميكنند و نیز به كتابها و دستنامههاي مربوطه مراجعه ميكنند.
1. Bruce
2. Cogdial
تحقيق ديگري توسط رايا فيدل1 (1999) با عنوان رفتار اطلاعيابي مهندسان در وب انجام شد. نتايج نشان داد که افراد به مقدار زيادي درگير برنامهريزي و تصميمگيري درباره نحوه ارتباط بودهاند. آنها از مجموعه روشهاي جستجو جهت دستيابي به اطلاعات استفاده ميكنند.
برادشو2 (2000) تحقيقي را با عنوان بررسي استفاده اعضاء هيات علمي از اينترنت در مراحل اوليه و ثانويه پژوهش انجام داد. نتيجه تحقيق نشان داد كه استفاده از اينترنت در بين اعضا هيات علمي يا محققان افزايش يافته است. استفاده از گذرگاههاي كتابخانهاي كه از طريق وب قابل دسترسي ميباشند و نیز اينترنت موجب صرفهجويي در وقت ميگردد و اعضا هيات علمي از پست الکترونیکی استفاده بيشتري ميكنند.
شامو 3 (2001) تحقيقي در زمینه رفتار اطلاعيابي دانشجويان از اينترنت نمود. او نشان داد كه انواع انتشارات از طريق اينترنت قابل دسترسي هستند و فعاليتهاي پژوهشي از طریق اينترنت با استفاده از ابزارهاي جستجو، پست الكترونيكي و موتورهاي كاوش صورت ميگيرد. دانشجويان علاقه زيادي به استفاده از اينترنت دارند و اينترنت منبع مهمي در كارهاي شخصي، يادگيري و فعاليتهاي ارتباطي محسوب ميشود.
مهو4 (2001) پژوهشي با عنوان رفتار اطلاعيابي اعضاء هيات علمي گروه علوم اجتماعي بدون در نظر گرفتن مليت انجام داد. اين مطالعه درباره توسعه مدلهاي رفتارهاي اطلاعيابي گروههاي استفاده كننده بود. مدل “ اليس” مدلي از رفتار اطلاعيابي است كه جامعه پژوهش آن را بكار بردند. نتايج بدست آمده نشان داد كه بسامد استفاده از اطلاعات در زمينه كاري و آرشيو مواد بستگي به اعتبار منابع اطلاعاتي دارد. مراحل جستجو شامل آغاز، مرتبط بودن اطلاعات، اختلاف بين اطلاعات يافت شده، كنترل و استخراج اطلاعات است. همچنين جامعه پژوهش ارتباط الكترونيكي را بر ارتباطهاي رو در رو و مصاحبهاي ترجيح ميدهند.
1. Fidel 2. Bradshaw 3. Shamo 4. Meho
ارتباط الكترونيكي از طريق پست الکترونیکی به صرفه و راحت است. بدین ترتیب اطلاعات فراواني را ميتوان جمعآوري كرد و انتقال اطلاعات به راحتي انجام مي شود.
3ـ5ـ نتيجهگيري
هرچه جمعيت و استفاده از سيستمهاي كامپيوتري در ابعاد خانگي، كاري و تفريحي افزايش مييابد، هرچه تعداد دادههاي ديجيتال فزونی می گیرد و اطلاعات به شکلهاي مختلف در اينترنت و شبكه جهاني وب گسترش مييابد، جستجو توسط كاربران نیز افزايش بيشتري می یابد. مسلماً كاربران با مشكلاتي درگير هستند، از جمله: انتخاب منابع اطلاعاتي كه به نيازهاي اطلاعاتي آنها پاسخ نميدهد، ناتوانايي در تشخيص مفاهيم موجود در نياز اطلاعاتي و تبديل آنها به عبارات مناسب جستجو، بي ميلي در استفاده از تمام امكانات موجود در سيستم و اطمينان بیش از حد به توانائيهاي خود و نتايج جستجو.
انقلاب اطلاعات مسالهاي نيست كه جديداً شروع شده باشد، ولي فهم رفتار اطلاعيابي در اين عصر مهم و حياتي است. به دليل تاثيري كه اينترنت و وب در زندگي بشر امروزي دارد، ايدهها و طرحهاي مربوطه فعلاً بر روي آن به مورد اجرا درميآيد. در آينده وب نيز بر سيستمها، طرحها و محيطهاي دستيابي به اطلاعات تاثير مهمي خواهد داشت.
در طراحيهاي آينده بايد تلاش فوقالعادهاي جهت ايجاد سيستمهاي هوشمند و با شعور كه كاربر را مورد مطالعه قرار ميدهند، صورت پذیرد. در نهايت، موفقيت يا عدم موفقيت در اين امر به عهدة تكنولوژي جديد نیست، بكله مستلزم آگاهی از نيازهاي بشر و رفتار او جهت دستيابي به اطلاعات ميباشد.
4-1- روش پژوهش و توجيه اعتبار آن
در اين تحقيق از روش پيمايشي استفاده شده است. زیرا جمع آوری اطلاعات نيازمند نظرسنجي از افراد بود. به همین دلیل، مناسبترين روش برای نظرسنجی از این افراد و جمع آوری اطلاعات مربوطه "روش پيمايشي“ ميباشد.
4-2- جامعه مورد مطالعه
جامعه آماري این تحقیق شامل پژوهشگران يا مهندسان شاغل در شش پژوهشكده پژوهشگاه نيرو با مقاطع تحصيلي كارشناسي يا بالاتر ميباشند. جامعه آماري 210 نفر ميباشند و به دليل محدوديت جامعه، نمونهگيري صورت نگرفت.
4-3- روش و ابزار گردآوري اطلاعات
براي گردآوري دادهها از پرسشنامه استفاده شده است. پرسشنامه مزبور شامل 18 سئوال بود که بين پژوهشگران پژوهشگاه نيرو توزيع شد.
نخست، جهت روايي صوري پرسشنامه و صحت و سقم سئوالات، پرسشنامه در يكي از پژوهشكدهها توزيع شد. پس از اطمينان از نتايج بدست آمده، پرسشنامه ها در كل جامعه پژوهش توزيع گرديد.
- این پرسشنامه مشتمل بر سئوالات باز و بسته ميباشند. البته اكثر پرسش ها به صورت بسته مطرح شدند.
برای جمعآوري اطلاعات در باره استفاده از اينترنت و رفتار اطلاعيابي از منابع دیگر نیز استفاده شد. همچنین برای جستجوي اطلاعات در زمينه پيشينه تحقيق، مباني نظري و همچنين طرح سئوالات پرسشنامه از اينترنت استفاده شده است.
4-4- روش تجزيه و تحليل اطلاعات
پس از جمع آوری پرسشنامه و استخراج و دسته بندی داده ها از نرم افزار اکسل excel) ) برای تجزيه و تحليل داده ها استفاده شد. در موارد لزوم، داده ها به صورت جدول و نمودار نیز ترسیم شدند تا استفاده از داده ها و نتیجه گیری از آن تسهیل شود.
- با توجه به دادههاي بدست آمده تعداد پژوهشگران مقطع فوقليسانس بيش از مقطع ليسانس و دكترا ميباشد. چنانچه مقطع تحصيلي ليسانس 38 درصد و دكترا 9/2 درصد از جامعه پژوهشي را شامل ميگردد. در حاليكه مقطع تحصيلي فوقليسانس 3/57 درصد از جامعه پژوهشي را در برميگيرد. بنابراين استفادهكنندگان از اينترنت بيشتر داراي مدرك فوقليسانس هستند و از اينترنت يك منبع مهم براي جستجوي اطلاعات آنها ميباشد.
- دادههاي بدست آمده در اين پژوهش نشان ميدهد كه بيشتر پژوهشگران از اينترنت استفاده ميكنند. كه بيشتر افراد بين 5 تا 10 ساعت و همچنين بيش از 15 ساعت از اينترنت استفاده مينمايند. بنا به دادههاي اين پژوهش بيشتر جامعه پژوهش از اينترنت استفاده مينمايند و استفاده آنها از اينترنت بالا است و حداقل ميزان استفاده پژوهشگران كمتر از 5 ساعت ميباشد.
واي هي و جاكبسون (1996)، رضايي (1997)، شامو (2001) و مهو (2001) هم در پژوهشهاي خود به اين نتيجه رسيدند كه اكثريت جامعه پژوهشهاي آنها از اينترنت استفاده مينمايند و ميزان استفاده از اينترنت آنها بالا است.
در صورتي كه جامعه پژوهشهاي كاگديل (1998)، حياتي (1378)، ستوده (1377) و حيدري (1377) كمتر تمايل به استفاده از اينترنت و منابع الكترونيكي دارند.
- يافتهها نشان ميدهد اكثر پژوهشگران User ID شخصي ندارند بلكه از طريق User ID گروه و يا از طريق سايت اينترنتي موجود در مركز اطلاعرساني از اينترنت استفاده مينمايند.
در حاليكه نوروزي چالكي (1379) در پژوهش خود نشان داد كه اكثريت جامعه پژوهش او بطور مستقل داراي User ID اختصاصي هستند و از امكانات وب جهانگستر استفاده مينمايند و در اين رابطه هيچ مشكلي نداشتند. پژوهشگران يكي از مشكلات دسترسي به اينترنت را نداشتن U ser ID شخصي ميدانند.
- اهداف جستجوي اطلاعات پژوهشگران در اينترنت در حول محور فعاليتهاي پژوهشي آنها ميچرخد چنانچه نشان داده شود از نظر پژوهشگران جمعآوري اطلاعات براي پروژههاي در دست انجام و پيدا كردن پيش زمينه جهت پروژه در دست اجرا و جمعآوري اطلاعاتي كه در منابع چاپي محلي يافت نشده است. از اهداف اوليه جستجوي اطلاعات از اينترنت ميباشد. روزآمد كردن اطلاعاتي تخصصي و شناسايي منابع تخصصي در مرحله بعدي اهداف جستجوي اطلاعات از اينترنت ميباشد.
اخوتي (1377) و چالكي (1379) در پژوهشهاي خود نشان دادند كه اكثر جامعه پژوهشي آنها هم از اينترنت بيشتر براي كارهاي پژوهشي استفاده مينمايند و نيز برادشو (2000) هم نشان داد اكثر جامعه پژوهشي در مراحل اوليه و ثانويه فعاليتهاي پژوهشي از اينترنت استفاده مينمايند.
هدف ديگر پژوهشگران از جستجوي اطلاعاتي در اينترنت اين است كه آنها از پروژههايي كه در زمينة تخصصي آنها انجام شده اطلاع داشته باشند و اطلاعاتي از پروژههايي كه در زمينه پروژه آنها است بدست آورند. و همچنين كمترين درصد هدف جستجو از اطلاعات در اينترنت دسترسي به اخبار و اطلاعات عمومي و روزانه ميباشد.
- روشهاي جستجوي پژوهشگران از اينترنت در درجه اول از طريق كليد واژه، موتورهاي كاوش و وارد كردن آدرس صفحه خانگي سايت موردنظر ميباشد. كه از نظر آنها اين طرق راحت تر و سريعتر به اطلاعات مورد نظر در اينترنت ميرسند.
اما پژوهشگران از طريق پايگاههاي علمي و تخصصي كمتر جستجو مينمايند.. به نظر ميرسد دو دليل اصلي براي اين تفاوت وجود دارد. اولاً اكثريت پژوهشگران شناخت كافي از پايگاههاي علمي و تخصصي رشته خود ندارند. ثانياً جستجو در اكثر پايگاههاي علمي و تخصصي نياز به پرداخت هزينهاي ميباشد. و نداشتن كرديت كارت يكي از مشكلات دسترسي به اطلاعات موردنظر از طريق اينترنت ميباشد.و همانطور كه از دادههاي اين پژوهش مشخص ميگردد پژوهشگران از فهرستهاي راهنماي منابع اينترنتي كمتر استفاده مينمايند و دليل آن بر عدم شناخت پژوهشگران از چنين راهنماهاي منابع اينترنتي است. در صورتيكه اين راهنماها ميتواند كار كاوش در منابع اينترنت را براي كساني كه هيچ اطلاعي از محل اطلاعات مورد نياز خود ندارند بسيار آسان نمايد و همچنين پايين بودن سرعت خطوط ارتباطي مخابراتي و كمبود وقت موجب ميگردد كه از تمام امكانات موجود در اينترنت استفاده نشود و كليه روشهاي مختلف جستجوي اطلاعات محك زده نشود.
- از آنجا كه پس از ظهور وب موتورهاي جستجو مهمترين، ابزار بازيابي اطلاعات در وب است و موتورهايي جستجو اولين جاي است كه بيشتر افراد جستجو خود ار در اينترنت از آنجا آغاز مينمايند. وجود صدها موتور جستجو در وب كه هر يك داراي محتواي اطلاعاتي و روشهاي جستجوي متفاوت هستند.
چنانچه در يافتههايي در اين پژوهش نشان داده شده پژوهشگران براي دستيابي به اطلاعات مورد نظر از طريق موتورهاي كاوش بيشتر از موتورهاي كاوش نمايهاي مانند google استفاده مينمايند. البته به علت امكانات موجود در اين موتور (google) بازيابي اطلاعات سهلتر و مطلوبتر است.
موتورهاي كاوش راهنما مانند Yahoo نيز از موتورهايي است كه پژوهشگران بيشتر استفاده مينمايند و نيز پژوهشگران از موتورهاي كاوش نرمافزار مانند Down Load كه جهت فراخواني نرمافزارهايي كه در اينترنت بصورت رايگان ميباشد استفاده مينمايند.
نوروزي چالكي (1379) در يافتههاي پژوهش خود به اين نتيجه رسيد كه پژوهشگران بيشتر از موتورهاي كاوش راهنما استفاده مينمايند و موتورهاي كاوش نمايهاي كه بصورت ماشيني نمايه ميشوند و انسان در آن دخالت ندارد در مرتبه دوم استفاده پژوهشگران قرار دارد.
همچنين يافتههاي اين پژوهش نشان مي دهد كه پژوهشگران كمترين استفاده را از موتورهاي كاوش موضوعي؛ ابرموتورها؛ موتورهاي گروههاي خبري بحث و گفتگو؛ و دريافت فايل قابل انتقال مينمايند.
به نظر ميرسد اين تفاوت مبني بر دلايلي ميباشد. دليل اول عدم شناخت پژوهشگران از چنين موتورهايي و روش جستجو در اين موتورها و هچنين بالا بودن ريزش اطلاعات در كاوش با موتورهاي فوق ميباشد. در صورتي كه در جستجوي اطلاعات با موتورهاي كاوش نمايهاي و راهنما با كمترين ريزش اطلاعات كمتري مواجه هستيم. دليل ديگر را بعلت سرعت كم و شلوغ بودن خطوط ارتباط مخابراتي دانست.
- طبق يافتههاي اين پژوهش، پژوهشگران در جستجوي اطلاعات در پايگاههاي اطلاعاتي از طريق اينترنت بيشتر به سمت پايگاه اطلاعاتي IEEE تمايل دارند. زيرا IEEE پايگاه اطلاعاتي در زمينه برق و مهندسي برق و مخابرات است. در واقع اين پايگاه در زمينه تخصصي اكثريت پژوهشگران پژوهشگاه نيرو ميباشد. از پايگاههاي ديگر كه بيشتر پژوهشگران رشته شيمي و متالورژي مراجعه ميكنند پايگاه اطلاعاتي Compendex ميباشد و پايگاههاي اطلاعاتي ديگر را كه پژوهشگران مراجعه مينمايند مانند IEC ، ASME و پايگاههاي موجود در رزنت (Rosenet) و پايگاه اطلاعاتي elsevier است. البته لازم به ذكر است پژوهشگران پيشنهاد عضو شدن و گرفتن User ID از رزنت را دادهاند.
- با توجه به تعداد جامعه پژوهشي و دادههاي بدست آمده در اين پژوهش نشان ميدهد كه اكثريت جامعه پژوهش از گذرگاههاي كتابخانهاي استفاده نمينمايند. فقط تعداد كمي از پژوهشگران (2/15 درصد) از گذرگاههاي كتابخانهاي استفاده مينمايند. از طرفي بيشترين مراجعه پژوهشگران به گذرگاههاي كتابخانهاي داخلي مانند دانشگاه شريف، دانشگاه تهران، دانشگاه تربيت مدرس ، دانشگاه علم و صنعت، دانشگاه اميركبير و دانشگاه خواجه نصير است.
اما در پژوهش برادشو (2000) نتيجهاي برخلاف نتيجه اين پژوهش را نشان ميدهد اكثريت جامعه پژوهش مورد بررسي او از گذرگاههاي كتابخانهاي كه قابل دسترسي از طريق وب ميباشد استفاده مينمايند از نظر جامعه پژوهش او وجود اين گذرگاهها در اينترنت موجب صرفهجويي در وقت ميگردد.
- اكثر پژوهشگران براي دريافت اصل مقالات و مدارك جستجو در اينترنت از طريق پست الكترونيكي را ترجيح ميدهند. چنانچه نوروزي چالكي (1379)، رضايي (1997)، برادشو (2000)، شامو (2001) و مهو (2001) در پژوهشهاي خود نشان دادند كه اكثريت جامعه پژوهشي آنها در جستجوي اطلاعات پژوهشي خود در اينترنت از پست الكترونيكي استفاده مينمايند و ارتباط الكترونيكي از طريق پست الكترونيكي را به صرف راحت تر ميدانند و انتقال اطلاعات از اين طريق به راحتي انجام ميگردد.
همچنين يافتهها نشان ميدهد كه پژوهشگران براي دريافت اطلاعات از طريق كتابخانه پژوهشگاه نيرو و ارتباط يا مكاتبه با نويسندگان مقالات استفاده مينمايند. درصد كمي از دريافت منابع از طريق FTP و كتابخانههاي داخلي يا كتابخانههايي خارج از كشور (كتابخانه بريتانيا) ميباشد. در اينجا بايد گفت كتابخانه پژوهشگاه يك كتابخانه غني و تخصصي در حوزة رشتههاي فني و مهندسي است و منابع مورد نياز پژوهشگران را تهيه و در اختيار آنها ميگذارد و با توجه به انتظارات و توجه پژوهشگران به كتابخانه سعي در جهت غنيتر نمودن و روزآمد بودن منابع ميگردد.
بالاخره درصد كمي از پژوهشگران در صورتي كه اطلاعاتي جستجوشده آنها در اينترنت آنها بصورت رايگان باشد از اينترنت فراخواني ميكنند البته Download نمودن هم به سرعت شبكه و خطوط ارتباطي بستگي دارد.
- نوع اطلاعات مورد نياز پژوهشگران در اينترنت بيشتر مقالات و نشريات است و بعد اطلاعات علمي و مربوط به تجهيزات و قطعات ميباشد مشخصات استانداردها و شرح سخنرانيها و همايشها، كنفرانسها و نتايج همايشها ميباشد. و پژوهشگران به فهرستهاي منابع كتابخانهها و فهرستهاي كتابفروشان و ناشران مشخصات پروانه ثبت اختراع و منابع صوتي، تصويري و صوتي و چند رسانهاي كمتر مراجعه مينمايند. در صورتيكه نوروزي چالكي (1379) در يافتههاي خود نشان داد اكثريت جامعه پژوهش او به فهرست كتابخانهها مراجعه مينمايند و كمترين نوع اطلاعات مورد استفاده پژوهشگران در اينترنت در رابطه با اخبار روزانه، آب و هوا، اطلاعات در مورد سازمانهاي بينالمللي فني … ميباشد.
- با توجه به يافتههاي اين پژوهش اكثر پژوهشگران (2/80 درصد) آشنايي كافي با امكانات اينترنت دارند. همچنين اكثر اين پژوهشگران از طريق همكاران و دوستان با اينترنت آشنا شدهاند و از تجربيات ديگران در جستجوي اطلاعات از اينترنت بهره ميگيرند. مطالعه كتب مربوط به اينترنت، h elp موتورهاي جستجو و يا از طريق گذراندن دورههاي آموزشي آشنايي با اينترنت از طرق ديگر آشنايي با اينترنت ميباشد.
كمترين درصد مربوط به تجربه شخصي افراد سعي و خطا در جستجوي اطلاعات از اينترنت ميباشد.
نتايج اين پژوهش برخلاف يافته هاي پژوهشهاي حياتي (1378)، چالكي (1379) كه اكثر جامع پژوهشي آنها آشنايي با اينترنت ندارند. كلوسن (1997) و فالستر (1989) نيز آموزش كاربران را عامل مهمي در استفاده از منابع الكترونيكي ذكر كردهاند.
براوس (1998) هم در تحقيق خود نشان داد افرادي كه آموزش استفاده از اينترنت را ديدهاند موفقيت آنها در جستجوي اطلاعات بيشتر است. بنابراين با توجه به پژوهش شيلر (1994) كه بر آموزش و يادگيري اينترنت بوده و به اين نتيجه رسيد كه اينترنت شيوههاي سنتي جستجو به تبادل اطلاعات را در ميان دانشمندان و پژوهشگران متحول كرده است و با توجه به يافتههاي اين پژوهش در رابطه به آشنايي پژوهشگران در استفاده از اينترنت و يافتههاي استفاده پژوهشگران در استفاده از موتورهاي كاوش بايد گفت كلاسهاي آموزشي اينترنت بايد كمتر به توضيح مباحث نظري در رابطه با اينترنت بپردازند و بيشتر از ابزارهاي كاوش (از جمله موتورهاي كاوش) در اينترنت بحث نمايند وكلاسها بيشتر كاربردي باشند.
- 4/68 درصد پژوهشگران در دستيابي به اينترنت از طريق شبكه پژوهشگاه با مشكلاتي رويارويي هستند. البته آنها ترافيك شبكه، نامناسب بودن خطوط ارتباطي، مناسب بنودن كيفيت و كميت امكانات سختافزار و نرمافزار كامپيوترهاي موجود در پژوهشگاه را مهمترين اين مشكلات مطرح نمودهاند.
ترافيك شبكه، نامناسب بودن خطوط ارتباطي موجب پايين بودن سرعت انتقال دادهها در اينترنت ميشود. اين مشكل از ضعف خطوط مخابراتي ناشي ميشود. از اين رو لازم است مسئولان با افزايش پهناي باند و تقويت خطوط مخابراتي و ظرفيت انتقال در جهت رفع اين مشكل گام بردارند.
همچنين پژوهشگران تعداد كم كامپيوترهاي دستيابي به اينترنت در گروهها را كه موجب ترافيك انساني ميشود و نداشتن User ID شخصي را از موانع دستيابي به اطلاعات از اينترنت برشمردهاند.
در صورتيكه حياتي (1378) و نوروزي چالكي (1379) در يافتههاي خود نشان دادند كه مشكل عمده جامعه پژوهشي آنها در دستيابي به اينترنت را نامناسب بودن خطوط ارتباطي ميدانند.
ترافيك اينترنتي بعلت وجود موتورهاي كاوشي مختلف در آمريكاي شمالي، استفادهكنندگان بيشماري بخصوص در ساعات اداري بطور همزمان از يك موتور كاوش و يا سايت استفاده مينمايند. اين امر موجب ترافيك اينترنتي ميگردد و سرعت پاسخگويي پايين ميآيد.
پژوهشگران به هنگام استفاده از اينترنت همه اطلاعات موجود در اينترنت را نميتوانند معتبر فرض نمايند. اين امر عمدتاً بدين جهت پيش ميآيد كه اطلاعات وارد شده به وب لزوماً از يك فرايندي كه به دقت آنها را بررسي كند نميگذرند. بنابراين افراد ممكن است به كيفيت منابع اطلاعاتي اطمينان نداشته باشند. چنانچه ابينگهوس1 كنترل كيفيت را بطور معمول غيرممكن ميداند. بنابراين فقدان كنترل كيفيت بر روي منابع اطلاعاتي موجود در اينترنت يك مانع دسترسي به اطلاعات از اينترنت ميباشد.
با توجه به اينكه كنترل واژگان در پايگاههاي اطلاعاتي و سايتها امري بسيار ضروري است. پس فقدان كنترل واژگان يك مانع دستيابي به اطلاعات محسوب ميشود. متنوع بودن موتورهاي كاوش و پايگاههاي اطلاعاتي از نظر روش استفاده از آنان در جستجويي اطلاعات و عدم آشنايي پژوهشگران با مرورگرها، ابزارهاي كاوش و نحوه كاوش در اينترنت از موانع ديگر دستيابي به اطلاعات در اينترنت ميباشد.
كمترين درصد از موانع دستيابي به اطلاعات در اينترنت مربوط به تغيير آدرس سايتها و عدم آشنايي كافي به زبان خارجي ميباشد.
-از نظر پژوهشگران نقش كمك كارشناسان كتابخانه اطلاعرساني در جستجوي بهينه اطلاعات از اينترنت ضعيف ميباشد. در حالي كه انتظار ميرفت كتابداران نقش بيشتري در اين امر داشته باشند،درصد استفاده از اين گروه كمتر از انتظار بود. اين امر احتمالاً ناشي از عدم آشنايي پژوهشگران با نقش واسطهاي كارشناسان كتابخانه و اطلاعرساني و نيز در مواردي عدم اطلاع كافي كارشناسان كتابخانه و اطلاعرساني بعضي از راهها و شيوههاي جستجوي اطلاعات از طريق اينترنت ميباشد.
1-Ebbinghouse
طبق يافته هاي بدست آمده در اين پژوهش ، جامعه پژوهشي موارد كمك كارشناسان كتابخانه و اطلاعرساني در معرفي گذرگاههاي كتابخانه و معرفي سايتهاي تخصصي ميباشد و كمترين مورد كمك در معرفي موتورهاي كاوش و ابزارهاي كاوش ميباشد همانطور كه در قسمت بالا گفته شده است بيشتر پژوهشگران به نقش كارشناسان واقف نيستند و آنها از كارشناسان در موارد نياز كمك نگرفتهاند.
بر متخصصان و كارشناسان كتابخانه اطلاعرساني ضروري است كه تلاش در ايفاي نقش خود نموده و سعي در برآوردن انتظارات پژوهشگران نمايند بخصوص پژوهشگراني كه به نقش متخصصين كارشناسان كتابخانه اطلاعرساني اهميت بالا و متوسطي را قائل هستند تا به نتايج بهتري جهت جلب نظر مثبت پژوهشگران نسبت به متخصصين اين رشته گردد.
6ـ1ـ خلاصه يافتهها و نتيجهگيري نهايي
بررسي“مطالعه رفتار اطلاعيابي پژوهشگران پژوهشگاه نيرو در استفاده از اينترنت” نشان داد كه:
1- پژوهشگران برای جستجو در اينترنت از طريق كليدواژه ها (2/27 درصد)، موتورهاي كاوش (27 درصد) و وارد كردن نشانی صفحه خانگي (4/15 درصد) بيش از ساير روشها استفاده نموده اند. دسترسي از طريق پست الكترونيكي (9/5 درصد) و راهنماهاي منابع اينترنت در حوزههاي موضوعي ويژه(7/1 درصد) كمترين ميزان را به خود اختصاص داده است.
پايين بودن سرعت خطوط مخابراتي و كمبود وقت سبب شد تا پژوهشگران از تمام امكانات موجود در اينترنت استفاده نکنند و تمام روشهاي جستجوي اطلاعات آزمایش نشود.
اكثریت جامع پژوهشي (6/73 درصد) جهت دسترسي به اطلاعات مورد نياز در اينترنت از گذرگاههاي كتابخانهاي استفاده نمي کنند و درصد كمي از آنها به اين گذرگاهها مراجعه ميکنند. ميزان مراجعه به گذرگاه كتابخانه دانشگاه شريف (9/2 درصد)، دانشگاه تهران، تربيت مدرس، علم و صنعت (4/2 درصد) و دانشگاه اميركبير و خواجه نصير كمترين ميزان مراجعه را داشته اند.
2- اكثريت پژوهشگران در جستجوي اطلاعات از اينترنت با استفاده از پايگاههاي اطلاعاتي، بيشتر از پايگاه اطلاعاتي IEEE (7/56 درصد) استفاده مينمايند و ميزان مراجعه به پايگاه اطلاعاتي Compendex 7/8 درصد ميباشد. همچنين پژوهشگران به پايگاههای اطلاعاتي ديگر مانند ASME و IEC، پايگاههاي اطلاعاتي موجود در رزنت مراجعه مينمايند. آنها پيشنهاد عضویت و گرفتن ID User در رزنت را دادهاند.
3- پژوهشگران از موتورهاي كاوش نمايهاي altavista و google (5/48 درصد) و موتورهاي كاوش راهنمای Yahoo (5/31 درصد) بيشترين استفاده را نموده اند. آنها كمترين استفاده را از موتورهاي كاوش موضوعي، ابرموتورها، موتورهاي گروههاي خبري، بحث و گفتگو و پروتکل انتقال فايل مينمايند.
4- از نظـر انواع اطلاعات مـورد استفاده پژوهشگران در اينترنت، مقالات و نشريات الكترونيكي
(5/33 درصد) اخبار، اطلاعات علمي، فني، طراحي، مواد، تجهيزات و دستگاهها و محصولات تازه (1/29 درصد)، مشخصات استانداردها (6/14 درصد) و شرح سخنرانيها، سمينارها، كنفرانسها، نتيجه همايشها و اطلاع از نتايج تحقيقات ديگران (2/11 درصد) بيشترين سهم را داشته اند. پژوهشگران از فهرست منابع كتابخانهها و كتابفروشيها و ناشران، مشخصات پروانه ثبت اختراع و منابع صوتي، تصوير و چند رسانهاي ها كمتر استفاده نموده اند. كمترين نوع اطلاعات مورد استفاده پژوهشگران در اينترنت در رابطه با اخبار روزانه، آب و هوا و اطلاعاتي در اين زمينه ميباشد.
5- از نظر دستيابي به مدارك و اطلاعات جستجو شده در اينترنت، اكثر پژوهشگران دريافت آنها را از طريق پست الكترونيكي (8/26 درصد)، يا از طريق كتابخانه پژوهشگاه نيرو (8/22 درصد) و ايجاد ارتباط با نويسندگان مقالات يا منابع (3/15 درصد) ترجيح ميدهند. كمترين درصد دستيابي به اطلاعات جستجو شده در اينترنت مربوط به اطلاعات رايگان ميباشد که پژوهشگران با بارگذاری ((Download، اطلاعات موردنظر را دريافت مينمايند. البته اين امر هم به سرعت شبكه و خطوط ارتباطي بستگي دارد و هم درصد كمي از اطلاعات جستجو شده در اينترنت رايگان ميباشد.
6- اكثر پژوهشگران (2/80 درصد) با امكانات اينترنت آشنايي دارند و درصد كمي از آنها (9/16 درصد) با امكانات اينترنت آشنايي ندارند. نحوة آشنايي بيشتر پژوهشگران با امكانات اينترنت از طريق همكاران و دوستان است (9/35 درصد). آشنایی از طریق مطالعه كتب و مقالات مربوط به اينترنت، 3/22 درصد و از طريق برنامه کمک (help) هر موتور جستجو، 1/21 درصد ميباشد. كمترين درصد، 2/6 درصد، مربوط به تجربه شخصي افراد با سعي و خطا ميباشد.
7- 4/68 درصد پژوهشگران برای دستيابي به اينترنت با مشكلاتي روبرو بودند. 3/26 درصد آنها با مشكلي مواجه نبودهاند. عمدهترين مشكلات پژوهشگران در دستيابي به اينترنت در ترافيك شبكه، نامناسب بودن خطوط ارتباطي (5/27 درصد)، عدم کیفیت سختافزار و نرمافزار (2/23 درصد) و کمبود امكانات سختافزاری و نرمافزاری (9/15 درصد) بوده است. از موانع ديگر، ترافيك اينترنتي (5/5 درصد)، متنوع بودن موتورهاي كاوش و روش جستجو در آنها و فقدان واژگان كنترل شده (4 درصد)، فقدان كنترل كيفي منابع اطلاعاتي موجود در اينترنت (2/6 درصد) و عدم آشنايي با مرورگرها و ابزارهاي كاوش (6/4 درصد) بوده است. عدم دستيابي به اطلاعات مورد نياز پژوهشگران در اينترنت به دلیل عدم ثبات سايتها و عدم آشنايي كافي به زبان خارجي كمترين درصد را به خود اختصاص داده اند.
8- 38 درصد پژوهشگران، نقش كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني در جستجوي بهينه اطلاعات از اينترنت را ضعيف می دانند. 35 درصد پژوهشگران، نقش كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني در جستجوي بهينه اطلاعات از اينترنت را متوسط ميدانند و درصد خيلي كمي از آنها (6 درصد) نقش آنان را زياد ميدانند.
با توجه به اينكه درصد بالايي از پژوهشگران نقش كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني را ضعيف ميدانند، اين امر را ناشي از عدم آشنايي پژوهشگران با نقش واسطهاي کتابداران در جستجوي اطلاعات از اينترنت و همچنين عدم آگاهي كافي كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني از راهها و شيوههاي جستجوي اطلاعات در اينترنت ميتوان دانست.
9- بالاترين درصد مربوط به كمك كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني در جستجوي اطلاعات از اينترنت در معرفي گذرگاههاي كتابخانهاي، سايتهاي تخصصي و پايگاههاي اطلاعاتي ميباشد. كمترين درصد كمك مربوط به معرفي موتورهاي كاوش و ابزارهاي كاوش ميباشد. بنابراين لازم است كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني تلاش بیشتری در ايفاي نقش خود نمايند، سعي در تامین انتظارات پژوهشگران نمايند و نقش خود را در کمک به پژوهشگران در جستجوي بهينه اطلاعات از اينترنت نشان دهند.
10- اهداف اوليه پژوهشگران در جستجوي اطلاعات از اينترنت، جمعآوري اطلاعات براي پروژههاي در دست انجام (8/25 درصد)، یافتن پيش زمينهاي براي پروژه در دست اجرا (3/21 درصد) و پيدا نمودن اطلاعاتي است كه در منابع چاپي و محلي يافت نشــده اسـت. روزآمــد كــردن اطلاعات تخصصي و حرفهاي و شناسايي منابع، درصد كمتري از اهـداف پژوهشگـران در استفاده از اينترنت را به خود اختصاص داده است.
11- از لحاظ مدت زمان استفاده پژوهشگران از اينترنت، بالاترين درصد متعلق به بين 5 تا 10 ساعت در ماه و بيشتر از 15 ساعت در ماه ميباشد و كمترين درصد (4/16 درصد) مربوط به كمتر از 5 ساعت ميباشد. با توجه به بالا بودن ساعات استفاده پژوهشگران از اينترنت ميتوان گفت اكثريت جامعه پژوهشي از اينترنت استفاده مينمايند.
12- اكثر پژوهشگران از طريق User IDگروه به اينترنت دستيابي دارند و درصد كمي داراي User ID شخصي ميباشند. آنها يكي از مشكلات خود در دستيابي به اينترنت را فقدان User ID شخصي ميدانند.
13- بيشتر استفاده كنندگان اينترنت در پژوهشگاه نيرو داراي مدرك فوقليسانس ميباشند. با توجه به پيشينة علمي پژوهشگران و سطح تحصيلات آنها بايد گفت اكثر پژوهشگران با اينترنت آشنايي دارند و اينترنت يك منبع مهم در جستجوي اطلاعات مورد نياز آنها است.
6ـ2ـ پيشنهادهاي پژوهش
با توجه به پژوهش حاضر پيشنهادهايي به شرح زير ارائه ميگردد:
1- با توجه به افزايش نوآوريها در اينترنت، لازم است دورهها يا سمينارهايي برای بالا بردن سطح آگاهي پژوهشگران برگزار گردد.
2- دورة کاربردی آشنايي با اينترنت و ابزارهاي كاوش در اينترنت براي پژوهشگران پژوهشگاه نيرو برگزار شود.
3- دوره آشنايي با موتورهاي كاوش و پايگاههاي اطلاعاتي مورد نياز و روشهاي جستجو در آنها برگزار گردد.
4- دورههاي زبان انگليسي براي پژوهشگران و كارشناسان كتابخانه و اطلاعرساني برگزار شود.
5- با توجه به اينكه پژوهشگران به نقش كتابخانه و مركز اطلاعرساني و كارشناسان كتابخانه و
اطلاعرساني در جستجوي اطلاعات و رفع نيازهاي اطلاعاتي آنها واقف نيستند، دورههاي آشنايي با كتابخانه و مركز اطلاعرساني براي پژوهشگران تازه وارد الزامي باشد.
6- كارشناسان كتابخانه و مرکز اطلاع رسانی براي انجام بهینه نقش خود به عنوان مشاور اطلاعرساني پروژهها، لازم است اطلاعات خود را درباره تکنولوژی های جدید، به خصوص اينترنت، حتي با گذراندن دورههاي مستمر در خارج از پژوهشگاه افزايش دهند.
7- واحد درسي آشنايي با اينترنت و ابزارهاي آن براي رشته كتابداري و اطلاعرساني به عنوان متخصصان اطلاعرساني در كتابخانهها و مركز اطلاعرساني گنجانده شود.
8- در واحد درسي مباني كامپيوتر در دوره ليسانس كتابداري بهتر است به مباحث نظري مربوط به كامپيوتر كمتر پرداخته شود و بيشتر در مورد مباحث كاربردي كامپيوتر و آشنايي كامل با سيستم عاملها، تكنولوژي اطلاعات و همچنين آشنايي با نرمافزارهاي موجود در كتابخانهها و مراكز اطلاعرساني ايران بحث گردد.
9- مسئولان پژوهشگاه نيرو به نقش كتابخانه و مركز اطلاعرساني و كارشناسان كتابخانه و مركز اطلاعرساني در پيشبرد نيازهاي تحقيقاتي پژوهشگاه بیشتر توجه کنند.
10- تعداد كامپيوترهاي سریع و متصل به شبكه اينترنت و User ID شخصي افراد بیشتر شود.
11- تعداد كامپيوترهاي سریع گروههایي كه به شبكه اينترنت متصل هستند و User ID گروه افزایش یابد.
12- كيفيت سختافزاري و نرمافزاري كامپيوترهاي متصل به شبكه اينترنت در پژوهشگاه نيرو بهبود یابد.
13- جهت پرداخت هزينههاي منابع، براي پژوهشگران تسهيلات کارت اعتباری (Cridet Card) در نظر گرفته شود.
14- خطوط ارتباطي و هماهنگي و انعكاس مداوم مشكلات به شركت مخابرات بهبود یابد.
15- خطوط ارتباطي شبكه داخلي پژوهشگاه بهبود یابد.
16- كارشناسان كتابخانه و اطلاعرساني با همكاري كامل پژوهشگران، يك بانك اطلاعاتي در مورد موتورهاي كاوش، گذرگاههاي كتابخانهاي، پايگاههاي اطلاعاتي و سايتها، بخصوص سايتهاي مربوط به زمينه تخصصي و علمي پژوهشگران پژوهشگاه نيرو ايجاد نمايند. اين بانك باید مرتب روزآمد گردد و براي افراد از طريق شبكه داخلي پژوهشگاه نيرو قابل دسترس باشد.
17- از نظر رضايت يا عدم رضايت در استفاده از اينترنت برای جستجوي اطلاعات مورد نياز پروژهها در پژوهشگاه نيرو، ارزيابي مداومی صورت گیرد.
18- پايگاههاي اطلاعاتي پيوسته و سايتهاي مربوط به زمينههاي تخصصي و علمي پژوهشگران پژوهشگاه نيرو از طریق اشتراک قابل دسترس شوند.
19- برای جستجوي اطلاعات مورد نیاز پروژهها، رفتارهاي اطلاعيابي محققان پژوهشگاه نيرو در استفاده از اينترنت به صورت مداوم ارزيابي شود.
6ـ3ـ پيشنهادهايي براي پژوهشهاي آينده
مطالعه و بررسي رفتارهاي اطلاعيابي پژوهشگران، نه تنها متخصصان علوم كتابداري و اطلاعرساني را در ارائه خدمات مناسب و بهينه ياري ميكند، بلكه سبب بهرهگيري مطلوب از سرمايهگذاريها خواهد شد. همچنين، نقاط ضعف و قدرت پژوهشگران در جستجوي اطلاعات مشخص ميشود و به متخصصين علوم كتابداري و اطلاعرساني در شناخت نقاط ضعف و قوت پژوهشگران ياري مينمايد.
با توجه به نتایج به دست آمده در این پژوهش، بهتر است پژوهشهايي دیگر در آينده انجام گيرد:
1- مطالعه رفتار اطلاعيابي پژوهشگران از موتورهاي كاوش.
2- مطالعه رفتار اطلاعيابي پژوهشگران در استفاده از ابزارهاي كاوش اينترنت.
3- مطالعه رفتار اطلاعيابي پژوهشگران در استفاده از اينترنت با توجه به رشتههاي تخصصي آنها.
4- مطالعه مدلهاي رفتار اطلاعيابي پژوهشگران در استفاده از اينترنت.
|
|
|
|